Po intensywnym treningu mięśnie pieką, a następnego dnia pojawia się bolesność, więc łatwo obwinić kwas mlekowy. Kwas mlekowy to związek powstający podczas przemian energetycznych, choć w organizmie występuje głównie jako mleczan, a późniejszy ból mięśni zwykle ma inne źródło.
Mleczan powstaje naturalnie, a jego rola zależy od sytuacji
- Mleczan tworzy się podczas wytwarzania energii i może być ponownie wykorzystany przez organizm.
- Ból następnego dnia po treningu nie wynika z zalegania kwasu mlekowego w mięśniach.
- Podwyższony wynik badania sam nie wskazuje przyczyny i wymaga oceny razem z objawami.
- Silna duszność, osłabienie lub wymioty wraz ze złym samopoczuciem wymagają pilnej pomocy medycznej.
Kwas mlekowy w organizmie występuje głównie jako mleczan
Podczas rozkładania glukozy komórki wytwarzają energię, a jednym z produktów tych przemian jest mleczan. Powstaje także w spoczynku, choć jego ilość może wzrosnąć podczas intensywnego wysiłku. Nie jest odpadem, który organizm musi po prostu wyrzucić: tkanki mogą go zużyć jako paliwo, a wątroba może przekształcić go w glukozę.
Określenia „kwas mlekowy” i „mleczan” często pojawiają się zamiennie, jednak w warunkach panujących w organizmie przeważa forma mleczanowa. Prawdę mówiąc, właśnie to rozróżnienie pomaga uniknąć mylącego obrazu kwasu, który miałby gromadzić się w mięśniach i zatruwać je po treningu.
Ból mięśni następnego dnia nie oznacza zalegającego mleczanu
Po wysiłku może pojawić się pieczenie lub zmęczenie, ale opóźniona bolesność mięśni nie jest skutkiem uwięzionego mleczanu. Jego poziom rośnie w czasie pracy mięśni, a późniejszy ból wiąże się z procesami zachodzącymi po obciążeniu, w tym z mikrouszkodzeniami i reakcją zapalną.
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie The Physician and Sportsmedicine porównano ból po bieganiu po płaskim terenie i po zbiegach. Bolesność pojawiła się po zbiegach, mimo że mleczan nie był wtedy podwyższony; po biegu po płaskim poziom mleczanu wzrósł, ale nie wystąpiła istotna bolesność. To podważa prosty schemat „więcej mleczanu = większe zakwasy”, choć nie oznacza, że każde pobolewanie po ćwiczeniach jest nieszkodliwe.
Jeśli ból jest ostry, pojawił się nagle podczas ćwiczenia, ogranicza ruch albo szybko narasta, nie zakładaj, że to zwykła potreningowa bolesność. Uważam, że przypisywanie każdego bólu „zakwasom” może opóźnić zauważenie urazu.
Wysoki mleczan we krwi nie rozpoznaje samodzielnie kwasicy
Wynik badania pokazuje stężenie mleczanu w pobranej próbce, ale sam nie wyjaśnia, dlaczego jest podwyższone. Lekarz interpretuje go razem z objawami, historią zdrowia i innymi badaniami. MedlinePlus rozróżnia podwyższony mleczan przy prawidłowym pH krwi od kwasicy mleczanowej, w której krew pozostaje nadmiernie kwaśna; to odrębne sytuacje kliniczne.
Na wynik może wpłynąć również sam moment i sposób pobrania. Jak podaje MedlinePlus Medical Encyclopedia, zaciskanie pięści podczas pobierania krwi lub zbyt długo założona opaska uciskowa mogą przejściowo zawyżyć stężenie. Przed badaniem postępuj zgodnie z instrukcją placówki i poinformuj personel o intensywnym wysiłku oraz przyjmowanych lekach; nie odstawiaj leków na własną rękę.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Bolesność mięśni pojawia się po treningu, bez innych niepokojących objawów | Możliwa opóźniona reakcja mięśni na wysiłek, a nie zaleganie mleczanu | Obserwuj, czy dolegliwość stopniowo słabnie; przerwij ćwiczenie, jeśli ból jest ostry lub narasta |
| Wynik mleczanu jest podwyższony, ale czujesz się dobrze | Wynik wymaga interpretacji; znaczenie może mieć m.in. wysiłek lub warunki pobrania | Omów go z osobą zlecającą badanie, zamiast samodzielnie rozpoznawać kwasicę |
| Wysokiemu wynikowi towarzyszą duszność, osłabienie, nudności lub wymioty | Możliwy poważny stan wymagający pilnej oceny | Skontaktuj się pilnie z pomocą medyczną; przy nasilonych objawach dzwoń pod numer alarmowy 112 |
Podwyższony wynik wymaga uwzględnienia objawów i leków
Mleczan może wzrosnąć w różnych stanach, między innymi wtedy, gdy tkanki otrzymują za mało tlenu, ale przyczyn nie da się ustalić na podstawie samej liczby. Nie interpretuj wyniku w oderwaniu od zakresu laboratorium i okoliczności pobrania. Jeśli wynik nie pasuje do samopoczucia, przekaż go lekarzowi wraz z informacją o niedawnym treningu, chorobach i przyjmowanych preparatach.
Niektóre leki mogą mieć znaczenie dla stężenia mleczanu; MedlinePlus wymienia między innymi metforminę. Nie oznacza to, że sam fakt jej stosowania potwierdza kwasicę ani że trzeba ją odstawić. Przy ciężkim osłabieniu, duszności, nudnościach lub wymiotach nie czekaj na samodzielną interpretację wyniku.
Najważniejsze jest odróżnienie treningowej bolesności od sygnału alarmowego
Krótko mówiąc, mleczan jest naturalnym elementem metabolizmu, a jego wzrost podczas intensywnego wysiłku sam w sobie nie oznacza choroby. Ból, który pojawia się później, nie dowodzi, że kwas mlekowy został w mięśniach.
Jeśli martwi Cię wynik badania albo objawy, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady medycznej.
